Geweldloos Verzet, Verbindend Gezag® is binnen Pactum een belangrijk houvast. Al onze teams worden getraind en ook (pleeg)ouders hebben de mogelijkheid om een training te volgen. Wat houdt dit gedachtegoed in en waarom is het zo belangrijk voor onze organisatie? Trainer Carla en collega’s Julia en Renske vertellen hoe deze methodiek het verschil maakt in de praktijk.
De kern van Geweldloos Verzet als gedachtegoed vindt zijn oorsprong in de beweging van Gandhi en Martin Luther King: situaties van onmacht en verzet. Dit gedachtegoed is vertaald naar de opvoedcontext in de vorm van Verbindend Gezag: een benaderingswijze waarin verbinding en verzet onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Volgens Carla hangt hier een sterke filosofie aan: “Het vertrekpunt is: we blijven geweldloos, nemen verantwoordelijkheid voor ons eigen handelen, we hebben geen controle over de ander, wel over onszelf en we doen dit samen.”
Over Carla
Carla heeft ruime ervaring in zowel gesloten als open jeugdzorg en met zeer kwetsbare doelgroepen, waaronder LVB-problematiek en slachtoffers van mensenhandel. Met haar ervaring op zak begeleidt zij professionals, teams en organisaties bij de implementatie van deze methodiek. “Mijn hart ligt bij professionals in de meest complexe situaties. Juist zij verdienen alle steun, erkenning en de tijd om deze manier van werken eigen te maken en toe te voegen aan alles wat zij inzetten.”
Over Julia en Renske
Julia en Renske werken op het Karrewiel, een kleinschalige woongroep in Arnhem, met jongeren van 12 tot 18. “De zorgvragen zijn divers en vragen om maatwerk: van vooral veiligheid en structuur bieden, tot voorbereiden op zelfstandig wonen,” zegt Renske. Die combinatie maakt het werk dynamisch en soms complex. “Daarom is een consistente en gedragen werkwijze binnen het team heel belangrijk,” vult Julia aan.
"Ons vak is mooi maar soms ook frustrerend en uitdagend"
Theorie in praktijk
De visie die Carla schetst, krijgt op het Karrewiel concreet vorm. Julia en Renske geven aan dat door de training hun werkwijze is aanscherpt. “De basishouding is heel herkenbaar, nu we de theorie erachter kennen hebben we ook tools om mee te werken. Als je het even niet meer weet, kun je altijd terugvallen op de acties vanuit de methodiek,” zegt Julia. In de teamoverleggen biedt de methodiek ook houvast: “Waar voorheen de focus vaak lag op het gedrag van de jongere, kijken we nu gericht naar: wat doen wij als professional en wat kunnen wij anders doen?” legt Renske uit.
Verbindend Gezag®
De basis van dit gedachtegoed is de balans tussen verbinding en verzet. Voor Carla is dat precies de kern van Verbindend Gezag®: “Ik blijf hier staan, ik zie jou, ik hoor jou en ik blijf grenzen aangeven omdat jij belangrijk bent.” Volgens haar zit daar de kracht van de methode: niet kiezen tussen relatie of gezag, maar beide tegelijk blijven vasthouden. Op het Karrewiel betekent dit dat collega’s investeren in de relatie, zonder grenzen los te laten. Julia maakt dat heel concreet: “Dat kan heel klein zijn, zoals een briefje onder de deur schuiven, meegaan naar een voetbalwedstrijd; wat dan ook, íets samendoen wat voor de jongere belangrijk is.” Renske vult aan dat aandacht ervoor zorgt dat jongeren zich gezien voelen: “Dit vormt de basis om op een veilige manier grenzen aan te geven. Hiervoor is vertrouwen in elkaar nodig.”
Handelingsperspectief in de praktijk
Een belangrijk onderdeel is het bieden van concreet handelingsperspectief aan professionals. Waar het gedachtegoed begint bij een basishouding, vertaalt Carla dit in de training naar praktische acties die collega's kunnen inzetten op het moment dat spanning oploopt of wanneer zij zich handelingsverlegen voelen. “We oefenen dat je niet in de heat of the moment hoeft te reageren. Dat je vertraagt en, kunt kijken: ‘wat gebeurt hier nu eigenlijk met mij?’ En dat je dan bewust kiest: ga ik dit nu aan of kan ik mijn reactie uitstellen en het gesprek later voeren?”
Op het Karrewiel passen Julia en Renske dit vaak toe: “Op het moment dat je merkt dat de spanning oploopt zeggen we: dit werkt nu niet. We gaan het hier nu niet over hebben en we komen erop terug. We laten het dan niet liggen maar kiezen een beter moment,” zegt Julia. “Eerder hadden we misschien het gevoel dat we er meteen iets mee moesten doen, omdat we het anders laten gebeuren. Door er later op terug te komen, nemen we het juist serieus,” bevestigt Renske. Volgens Carla is dit de essentie: “Niet vanuit emotie reageren, maar vanuit zelfcontrole. In staat zijn om even uit te sappen en verantwoordelijk te blijven.’ Dat is verbindend gezag in de praktijk.”
Samenwerken vanuit ‘wij’
Wat in de praktijk sterk naar voren komt, is het belang van het team. Verbindend Gezag is geen individuele aanpak, maar iets wat je samen draagt. Op het Karrewiel betekent dat:
- afspraken maken met het hele team en hier consistent in zijn;
- elkaar aanvullen en overnemen in de volgende dienst;
- spreken vanuit ‘wij’ in plaats van ‘ik.’
“Het maakt niet uit wie het gesprek voert, we doen het als team. Dat maakt ons sterker,” zegt Julia. Renske vult aan: “Dit vraagt om afstemming, evaluatie en in gesprek blijven met elkaar. De methodiek helpt om een gezamenlijke taal te spreken en dezelfde richting aan te houden.”
Meer dan een methodiek
De methodiek gaat voor Julia en Renske verder dan een manier van werken. Wanneer je hen hoort praten merk je dat het raakt aan hoe zij als professional willen handelen. “Ons vak is mooi maar soms ook frustrerend en uitdagend,” zegt Renske. “Juist in momenten van onmacht helpt de methodiek om terug te gaan je eigen rol. Werken met jongeren is persoonlijk werk, je wordt geraakt. Dan helpt het dat je weer terug kan naar jezelf; wat kan ík doen?” Daar sluit Julia zich bij aan: “De kracht is niet proberen gedrag van jongeren direct te veranderen. Je kunt alleen iets veranderen bij jezelf. Vanuit daar kun je verder en vergroot je de invloed op de jongeren en hun gedrag.” Renske benadrukt dat ze ziet dat dit jongeren ook helpt: “Ze reageren rustiger, spanningen nemen af en er ontstaat meer ruimte voor contact. Hoewel jongeren zich niet altijd bewust zijn van de methodiek, zien we dat ze ons gedrag overnemen. Ze leren ook om zelf terug te komen op een moment dat de spanning gezakt is.” Deze benadering laat zien dat we naast jongeren blijven staan – ook als het moeilijk is – en om hen te laten voelen dat ze gezien worden en er mogen zijn.